Mahmure

Magazin

Magazin Gündemi

Vitrinde korsan var!

Vitrinde korsan var!

Kopya üretim, kitap ve müziğin dışında cansız manken sektörünü de vuruyor! Türkiye'de yüzün üzerinde imalatçı bulunuyor, ancak sadece üç firma legal üretim yapıyor.

Korsan kitap, korsan müzik ve korsan sinema CD'leri derken, etrafımız korsanlarla doldu taştı. Vitrin mankenleri konusuna el atarken, başlıca amacımız, her gün, her yerde karşılaştığımız bu cansız mankenlerin üretim aşamalarını ve işin inceliklerini öğrenmekti. Ancak, karşımıza "Korsan mankenler" diye tanımlayabileceğimiz bambaşka bir sorun çıktı. Rakamlara göre, türkiye'de 100 cansız manken üreticisine rağmen, sadece iki firma kendi modelini üretiyor. Bir firma da yurtdışından patentini aldığı modelleri piyasaya sunuyor. Yani ideal koşullarda üretim yapan sadece üç firma var.

İstanbul Dolapdere'de sayıları her geçen gün artan manken üreticileri birçok İstanbullunun dikkatini çekmiştir. Merdiven altı üreticisi tabir edilen bu firmalar, legal olarak çalışan üç vitrin mankeni üreticisinin modellerini daha kalitesiz bir şekilde kopyalıyor ve üretim maliyetlerinin altında satışa sunuyor. Hal böyle olunca, ortaya, korsan kitap ve CD piyasasındaki gibi büyük bir haksız kazanç çıkıyor.

Mankenler vitrine
Vitrin bir mağaza için çok önemli.Çünkü ilk izlenimi vitrinden alıyoruz. Şöyle düşünelim; vitrininde sadece mankenler ve indirim yazısı olan bir mağaza önündesiniz. Kıyafetleri ise göremiyorsunuz. Ama mankenlerin kalitesinden, duruşundan, o mağazada hangi kalitede ürün satıldığını, fiyat aralığının ne olacağını tahmin edebilirsiniz. Rengi solmuş, boyaları dökülmüş, tozlu bir vitrin kimin ilgisini çeker ve kaç kişi o mağazadan içeri girmek ister ki?

Alçıdan polyestere
Türkiye'ye polyester vitrin mankeninin ilk girişi, Meriç Manken'in sahibi Rafet Meriç sayesinde olmuş. Önceleri alçıdan mankenlerin kullandığı bu piyasaya girmek başlarda hiç kolay olmamış. Güzel Sanatlar Akademisi'nde aldığı resim-heykel eğitiminden sonra Çorum'da öğretmenlik yapmaya başlayan Meriç, bir dergide "Almanya'da yeni iş kolu" haberini görmüş ve hemen yazışmalara başlamış. Aldığı eğitimle bağlantılı olarak Almanya'ya çağrılmış ve dört yıl boyunca vitrin mankeni üretiminin bütün incelikleri öğrenmiş. Rafet Meriç, bu bilgileri Türkiye'ye getirip Çorum'da üretime başlayarak yepyeni bir iş kolu oluşturmuş.

Ama vitrin mankeni üreten fırmalara baktığımızda bambaşka bir sonuçla karşılaşıyoruz. Resmi olmayan rakamlara göre sadece İstanbul'da 85'in üzerinde vitrin mankeni üreticisi var. Bunların çoğu 'merdiven altı' tabir edilen yöntemle üretim yapıyor; yani, üretilmiş modelleri çeşitli yollarla temin edip, mankenin parçalarını değiştirerek piyasaya sunuyor. Üretim koşullarını görmemize dahi izin vermeyen bu 'üretici'lerden bazıları modelleri kendi kafalarından yarattıklarını iddia ediyor. Bazıları da kopyalama yaptığını açıkça söylüyor.

Önemli olan vücut simetriği
Kopyalama konusunda en çok yara alan üreticilerden olan Meriç Manken'de bir mankenin ortaya çıkışı epey zahmetli bir iş. Tabii işin en zor kısmını prototip yaratma oluşluruyor. Prototip oluşturmak için ilk etapta vücudu veya yüzü güzel biri belirleniyor. Manken üretirken güzellik kavramı olarak saçlara veya yüzün makyajlı halinin güzelliğine bakılmıyor. En önemli olan vücudun simetrik ve hatların belirgin olması. Yani makyajsız, belki de hiç beğenmeyeceğiniz biri ideal bir vitrin mankeni olabilir. Bunun için de çoğunlukla yabancı modeller kullanılıyor. Çünkü Türk modeller vitrin mankeni olmak için fahiş fiyatlar istiyorlar.

Sadece vücudu kullanılacak modelin ilk önce duruşu belirleniyor. Bu duruş üzerinden fotoğrafları çekilen modelin Meriç Manken'in kadrolu heykeltıraşı tarafından bir maketi yapılıyor. "Vitrin mankeni yapmakla heykel yapmak arasında büyük farklar var. Bir heykel asimetrik de olabilir. Bunu kendi yorumunuz olarak sunabilirsiniz. Aynı şey vitrin mankeni için geçerli değil.

Vitrin mankeninin vücudu simetrik olmak durumunda. Göz kapağındaki ufak bir asimetri bile görüntüyü bozabilir. Ayrıca vücut bir kıyafeti taşıyacak şekilde yapılmalı. Bunu şöyle açıklayabiliriz, bir göğsün sutyenli duruşu ile sutyensiz duruşu çok farklıdır. Biz kıyafeti nasıl taşıdığını düşünerek model çıkartıyoruz. Bu işlem ise yaklaşık 10 bin dolara mal oluyor" diyor babasının yerine işleri devralan Hakan Meriç.

Oluşan prototipten kalıp çıkardıktan sonra ise cansız manken üretimine geçiliyor. Kalıptan çıkartılan mankenin zımparalanarak her yerinin pürüzsüz hale getirilmesi ve boyanmasından sonra da makyaj işlemine geçiliyor.

Vitrin mankeni nasıl yaratılıyor?
  • Vitrin mankeni üretimi için ideal simetriye sahip kişiler kullanılıyor.

  • Modelin duruş pozisyonu belirlendikten sonra fotoğrafları çekilerek bir çizim taslak çıkarılıyor.

  • Modelin duruş pozisyonunda bir konstrüksiyon hazırlanıp üzeri çamurla kaplanıyor.

  • Bu aşamada heykeltıraşlar devreye girerek bir vücut oluşturuyorlar ve bu işlem yaklaşık 10 iş gününü alıyor.

  • Oluşturulan heykelin alçı bir kopyası alınarak kalıp oluşturuluyor ve mankenin kıyafeti doğru taşıyıp taşımadığı tespit edildikten sonra üretime geçiliyor.

  • Mankenler, kalıplar içine dökülen polyester-cam elyafı karışımı ile elde ediliyor, el gibi kolay sökülen ve detay isteyen bölgelerde plastik veya silikon kullanılıyor Metal aksamı eklenerek birleştirilen manken, zımparalanarak pürüzsüz hale getiriliyor ve boyanıyor.

  • Makyajı yapılan ve peruğu eklenen vitrin mankeni piyasaya sunuluyor.


  • Kolay kolay yıpranmıyorlar
    Bir mankenin dayanma süresi kullanımına ve üretilen malın kalitesine bağlı. Meriç Manken'in bir mezarlığı andıran deposunda 40 yıl öncesinden kalma ve hala sapasağlam görünen mankenler var. Mankenleri güçlü spot ışıklarından koruyarak ve birkaç yılda bir boyatmak suretiyle uzun yıllar kullanabilirsiniz.

    Amatör yüzler tercih ediliyor
    Kendi modellerini üreten firmalar, çoğunlukla amatör yüzlerle ve yabancı mankenlerle çalışıyorlar. Genellikle 36-38 beden olan modellerin neredeyse yüzde 70'ini mankenler oluşturuyor.

    "En ideali Cansu Dere'nin yüzü"
    Türk kadının vücut ölçüleri vitrin mankeni üretmek için pek uygun değil. Ayrıca Türk kadınının belirgin yüz hatlarına sahip olmaması da bu anlamda bir dezavantaj. Ancak hakan meriç, Türkiye'de vitrin mankeni olabilece ideal simetriye sahip yüzün Cansu dere'ye ait olduğunu söylüyor.

    Kendi modelini kendin yarat
    Türkiye'de yaklaşık 100 manken üreticisine rağmen kendi modelini üreten firma sayısı Meriç Manken ve Dizayn Vitrin olmak üzere iki adet. Bir diğer üretici firma olan Formart ise yurtdışından patentini aldığı modelleri üreterek piyasaya sunuyor. Yani ideal koşullarda üretim yapan sadece üç firma var. Hcpsi de kendi modellerini korumak, korsan mankenin önüne geçmek için bir şeyler yapmaya çalışıyor. Bununla ilgili en önemli çalışma ise tabii ki üretilen modellerin patentlerinin alınması. Ancak sorun patent alınca da bitmiyor. Korsan manken üretmek isteyen firma, mahkeme önüne geldiğinde, konuda bilgi sahibi olmayan 'bilirkişi'lerin 'esinlenme' yorumuyla, engelleme çabaları da sonuçsuz kalıyor.

    Meriç Manken, bu konu için en önemli adım olarak ürettikleri modellerin her parçasının tek tek patentini almayı hedefliyor. Ayrıca korsan mankencilere karşı koymak amacıyla bir dernek kurmak da hedefler arasında. Böylece en azından kendi modellerini koruyup bu konuda denetim yapabileceklerini söylüyor Hakan Meriç.

    Dizayn Vitrin'in kurucusu Nedim Berber ise korsan mankenlere karşı tüketicileri bilinçlendirdiklerini belirtiyor ve kendi ürettikleri modelin korsanını tüketicide tespit ettiklerinde dava açma haklarının olduğunu söylüyor.

    Korsanlar ne diyor?
    Dolapdere'de bulunan Trendy Vitrin, kopya yöntemiyle manken üreten firmalardan biri. Trendy Vitrin'in sahibi Mustafa Babacan, küçük firmaların, kendi modellerini üreten veya yurtdışından temsilcilik alarak üretim yapan şirketleri takip ettiğini ve onların modellerini alarak kopyaladıklarını söylüyor. Tekstil sektöründe olduğu gibi herkesin birbirini takip ettiğini belirten Babacan, el işçiliği ve insan gücüyle üretilen vitrin mankenlerinin çok zahmetli bir iş olduğu ifade ediyor. Düzgün üretilmiş bir mankenin üretim maliyetinin 150 doları geçmeyeceğini ifade eden Babacan piyasada 100 milyon liraya da 500 milyon liraya da vitrin mankeni satıldığını söylüyor.

    Endüstriyel tasarım korunuyor
    Korsan mankenler ortaya çıkınca, manken üreticilerinin telif yasasından
    yararlanıp yararlanamayacağı konusunda bir bilene danışalım dedik ve Avukat Erdem Türkekul'un kapısını çaldık:

    "Türkiye'de endüstriyel tasarımlar üç ayrı şekilde korunuyor. Eğer üretilen şeyin eser niteliği, yaratıcısı ve estetiği varsa 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndan yararlanabiliyorlar. Ayrıca tasarım niteliğindeki ürünler için 554 Sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname de vitrin mankeni üreticileri için bir kapı. Eğer ürettikleri eserler parçalanabilir özelliklere sahipse, toplu tasarım başvurusu yaparak ürünlerini tescil ettirebilirler. Bunun yanı sıra Ticaret Kanununun 56 ve 57. Maddeleri vitrin mankeni üreticilerinin yararlanabileceği yasalar arasında."
    (Tempo)
    746
    dahafazlası
    YORUMLAR
    Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.