Mahmure

Magazin

Magazin Gündemi

Rüşvet yazı kadar eski!

Rüşvet yazı kadar eski!

Meclis Yolsuzlukları Araştırma Komisyonu 1100 sayfalık raporda rüşvetin kökenine uzandı. Rapora göre rüşvet ilk kez 6 bin yıl önce, bir Sümer tabletiyle belgelenmiş.

Tarihin her döneminde ve dünyanın her yerinde karşılaşılan yolsuzluklarla mücadele de devletlerin tarihi kadar eski. MÖ 4000 yıllarına ait olan bir Sümer tableti 'rüşvetin ilk belgesi' olarak nitelenirken, rüşveti önlemek için eski Çin'de memurlara ek ödeme yapıldı.

Meclis Araştırma Komisyonu aylarca uğraşarak hazırladığı 1100 sayfalık raporunda, yolsuzluğun tarihçesine de yer verdi. Bilim adamlarının araştırmalarından yararlanan komisyon raporunda, bu bölüm şöyle:

Sümerolog Veysel Donbaz'ın çözdüğü İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde bulunan MÖ 4000 yıllarına ait bir Sümer tableti, rüşvetin ilk belgesi niteliğinde. 'Sümer Okul Günleri' adını taşıyan bu tablette okulunda başarısız olan bir öğrenci anlatılıyor. Çocuklarının başarılı olmasını isteyen aile, öğretmeni evlerine davet ederek yedirip içiriyor, hatta türlü hediyeler de veriyor. Bu günden sonra da bu öğrenci birden sınıfın en başarılı öğrencisi oluveriyor. Üstelik sınıfın şefi, yani başkanı yapılıyor.

Günümüzden 2 bin 300 yıl önce Brahman Başbakanı, yolsuzluğun 40 yolunu sayıp dökecek kadar çok gözlem yapabilme şansına erişmişti. Eski Çin'de de rüşveti önlemek amacıyla memurların maaşlarına ek ödeme yapılıyordu. Bu ödemeye de 'yang-lien' adı veriliyordu.

"Hammurabi" de ilgilendi
İlkçağın önemli hukuk eserlerinden olan Hammurabi Kanunları'nda, rüşvetle ilgili bir konuda hüküm veren yargıcın, sonradan bu hükmü değiştirmesi halinde görevinden alınacağı, bir daha kesinlikle yargıçlık yapamayacağı ve davaya konu olan miktarın on iki katı tutarında tazminat ödeyeceği hükmü yer aldı.

MÖ 4'üncü yüzyılda Eski Yunan'da memurlar arasında rüşvet olayının artması üzerine, ünlü hatip ve devlet adamı Demostenes kendini rüşvetle mücadeleye adadı. Ancak kendisi de rüşvet almaktan mahkûm oldu!

Ganimetten liyakata...
19. yüzyılın sonlarında yolsuzlukla mücadelede hâkim olan görüş, 'yolsuzluğun nedenini partizan müdalalelerde' gördü. ABD'de Devlet Başkanı J. Garfield'in politik destekten yoksun işsiz birisi tarafından öldürülmesi üzerine, sistem sorgulanarak, Devlet Personel Birimi'ni oluşturan ve patronajı azaltan Pendleton Kanunu (1883) çıkarıldı. Böylece eski 'ganimet' sisteminden 'liyakat ve kariyer' sistemine geçildi.

Son olarak ortaya çıkan ve hâlâ hâkim olan ve geniş görüş açısı olarak adlandırılabilecek 'Panoptik' yöntem ise, Jeremy Bentham'ın 19. yüzyılda hapishanelerin görünmeyen bir gardiyan tarafından gözetlenmesi için önerdiği 'Panopticon' isimli gözetim düzeninden esinlenildi.

1970'lerdeki skandallar yeni mali unsurlar içerince bunu soruşturacak savcıların ve denetçilerin yeni güç ve kaynaklara sahip olmaları ihtiyacı meydana çıktı. Yolsuzluk tanımı genişletildi. Yolsuzluğun her zaman için beklenir olması esas oldu. Örgütsel stratejilerin yetersizliği; araştırma, gözetim ve denetime dayanan cezai yaptırımların kesin olarak uygulanması gerektiği vurgulandı.

Dönüm noktası: 1990'lar
Yeni örgütler, birimler oluşturuldu; eski birimler personel ve teknoloji açısından yenilendi ve dış kontrol tekniklerinin ileri uzantıları kullanılmaya başlandı. Özellikle 1990'lı yıllardan sonra bütün dünyada yolsuzluklarla mücadeleye özel bir önem verilmesi bir tespiti doğruladı: Uygarlık ilerledikçe kan suçları azalmakta; hile suçları artmaktadır.

Osmanlı Devleti'ne ise rüşveti ilk bulaştıran Şemsi Paşa oldu. 3. Murad'ın vezirlerinden Şemsi Paşa, ataları Kızıl Ahmetli ailesinin öcünü almak için bir bahane bulup, padişaha 40 bin altın rüşvet almayı kabul ettirdi. Şemsi Paşa ayrıca padişaha verilen dilekçeleri yüklü rüşvetler karşılığında almaya ve aldığı rüşvetlerin bir bölümünü padişaha vermeye, böylece komisyoncu gibi çalışmaya başladı.

Fermanda yer aldı
Osmanlı döneminde rüşveti önlemeye ilişkin en ciddi önlemler Tanzimat Fermanı'nda (1839) yer aldı. 1849 yılında, bütün memurlara, rüşvet almayacaklarına ilişkin 'yemin etme' usulü getirildi. 1855 yılında yürürlüğe giren nizamnameyle rüşvet sayılacak ve sayılmayacak hediyeler tespit edildi. 1858 yılında Fransa'dan yararlanılarak yapılan yeni Ceza Kanunu'nda da rüşvetle ilgili hükümler, rüşvet sayılan ve sayılmayan hediyeler de belirtilerek yer aldı.

Yolsuzlukları Araştırma Komisyonu'nun raporunda Cumhuriyet'in kurulmasıyla birlikte, yöneticilere yakınlık konumlarına bakılmaksızın yolsuzluğa bulaşmış kimseler hakkında hesap sorulması sağlandığı, Cumhuriyet'in kuruluşundan bu yana Yüce Divan'a 12 bakan sevk edildi.
(Radikal)
443
dahafazlası
YORUMLAR
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.