Mahmure

Magazin

Magazin Gündemi

Kim okuyor, kim okumuyor?

Kim okuyor, kim okumuyor?

Dünya Gazeteler Birliği'nin (WAN) toplam 208 ülkeyi kapsayan verilerine göre gelişmiş ülkelerin neredeyse tamamında gazeteler tiraj kaybederken, gelişmekte olan ülkelerin birçoğunda tirajlar arttı.

Günlük gazete tirajları, 1999 - 2003 döneminde ABD'de yüzde 1.4, Japonya'da yüzde 2.6, Almanya'da yüzde 8.1, Fransa'da yüzde 5, İngiltere'de de yüzde 3.4 düştü. Ancak Çin'de yüzde 35.69, Hindistan'da yüzde 23.21, Malezya'da yüzde 9.7, Pakistan'da yüzde 7.6 artış oldu. Polonya'da son beş yıllık artış yüzde 39.5'e, Bulgaristan'da yüzde 125'e ulaştı. Rusya'da gazete sayısı iki kata yakın arttı. Krizin de etkisi ile Türkiye ve Arjantin'de ise büyük tiraj kaybı yaşandı.

Serkan Arman
Milliyet Business


Dünya Gazeteler Birliği'nin (WAN) yıllık araştırma sonuçlarına göre, gelişmiş ülkelerde gazete tirajları baş aşağı gidiyor. Bu yalnız 2003 yılı için geçerli değil, son beş yıl itibariyle de böyle. Yani bir söz konusu. Zengin ülkelerde gazeteler artık daha az satıyorlar. Ya da başka bir ifadeyle zenginler giderek daha az gazete okuyor.

Ancak gelişmekte olanlarda durum tam tersi! İstisnaları var. Ama Çin ve Hindistan gibi en önemli grup ülkeleri dahil, gelişmekte olan ülkelerin büyük çoğunluğunda tiraj artışı yaşanıyor. Yine yalnız 2003 yılında değil, son beş yılda trend olarak bir artış söz konusu.
1987'den bu yana her yıl yayımlanan ve bu yıl toplam 208 ülkeyle ilgili verileri içeren WAN raporunda, dünyanın dört bir yanındaki gazetelerle ilgili pek çok olağandışı ve ilginç sonuç bulunuyor. Bunlardan en dikkat çekici olanı da tiraj durumunun, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında belirgin bir farklılık göstermesi.

2003'te, her yıl yapılan araştırma kapsamında olan ülkelerin sadece yüzde 35'inde gazete tirajları yükseldi (1999 - 2003 dönemi için bu oran yüzde 28). Gelişmekte olan bazı pazarlarda yüksek tiraj artışları gözlenirken, pek çok gelişmiş pazarda satışlar düştü.

Dünya çapında gazete tirajları 2003 yılında, bir yıl öncesine oranla yüzde 0.12 düştü. Ancak 1999'dan 2003'e kadar olan beş yıllık dönemde yüzde 4.75 arttı. Bu genel durum, gelişmişlik düzeyine göre farklı biçimde yansıdı. Gelişmiş ülkelerin tamamına yakınında tirajlar düşerken, gelişmekte olan birçok ülkede arttı.

ABD ve Avrupa tiraj kaybediyor
ABD'de günlük gazetelerin tirajı 2003'te değişmezken, 1999 - 2003 dönemini kapsayan beş yılda yüzde 1.42 düştü, gazete sayısı azaldı. Japonya'da tirajlar 2003'te yüzde 0.67 ve son beş yılda yüzde 2.60 düştü. Bu ülkede de gazete sayısı azaldı ve her 100 gazeteden 4'ü kapandı.
Avrupa Birliği (AB) çerçevesindeki 15 ülkeden 13'ünde de son beş yıl itibariyle tiraj kaybı yaşandı. Birliğin en önemli ülkeleri Fransa (yüzde -5), Almanya (yüzde -8.1) ve İngiltere de (yüzde -3.4) dahil; Yunanistan, İrlanda, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İsveç, Avusturya, Danimarka ve Belçika'da büyük tiraj kayıpları gerçekleşti.

Avrupa Birliği'nin 15 eski üyesinde toplam tiraj kaybı 2003'te, bir önceki yıla göre yüzde 2.2, beş yıllık dönemde de yüzde 5.9 oldu. (Bu oranlar bir yılda 1 milyon 415 bin günlük satışı; beş yılda da 4 milyon 507 bin günlük satışı temsil ediyor.)

Çin ve Hindistan'da büyük artış
Buna karşın, gelişmekte olan ülkelerin bir kısmında tirajlar yüksek oranlarda arttı. Dünyanın en kalabalık nüfuslu iki gelişmekte olan ülkesi Çin ve Hindistan'da büyük artışlar oldu. Çin'de tirajlar 2003 yılında, bir önceki yıla göre yüzde 4.17, son beş yıl itibariyle de yüzde 35.69 arttı.

Hindistan'da gazete satışları 2003'te yüzde 9.16 ve son beş yılda da yüzde 23.21 arttı. (Bu iki ülke en çok gazete satılan ülkeler listesinin ilk iki sırasını da paylaştı. Çin aynı zamanda, günde 85 milyonu aşkın gazete satışıyla dünyanın en yüksek günlük tirajına da sahip oldu. Hindistan da 72 milyon adetten fazla satışla ikinci sıraya oturdu.)

Polonya'da son beş yıllık artış yüzde 39.5'e ulaştı. Bulgaristan'da yüzde 125 artış oldu. Bu ülkede günlük gazete sayısı 2003 yılında 48'den 63'e çıktı. Malezya'da gazete satışları 2002'de yüzde 4.1 ve beş yıl içinde de yüzde 9.7 arttı. Pakistan'da yüzde 7.6 artış oldu. Rusya'da gazete sayısı son beş yılda yüzde 67.5 arttı. Rusya'da günlük gazetelerin sayısı hızla arttı. Bu ülkede 2001 yılında 222 günlük gazete vardı. Bu rakam 2003 yılında 418'e çıktı. Gazete sayısı G. Kore'de yüzde 16.8, Tayvan'da yüzde 11.1 arttı.

Türkiye'de kriz düşürdü
Gelişmekte olan ülkelerden Türkiye ve Arjantin'de, yaşanan ekonomik krizle ilişkili olarak gazete tirajlarında büyük düşüşler gerçekleşti. 2003 yılında, bir önceki yıla göre tiraj kaybı Türkiye'de yüzde 23.2, Arjantin'de 22.8 oldu. Son beş yıl itibariyle tiraj kaybı ise Türkiye'de yüzde 42.7, Arjantin'de yüzde 35.8 olarak gerçekleşti.

Reklam gelirleri artmaya başladı
WAN raporuna göre, dünya ekonomisindeki toparlanmaya bağlı olarak gazetelerin reklam gelirleri de sonunda yükselişe geçti. 2003 yılında, dünya çapında ilan gelirleri bir yıl öncesine oranla yüzde 2 arttı ve 2006'ya kadar da düzenli olarak artacağı tahmin ediliyor.
Kuzey Amerika, günlük gazeteler açısından dünya reklam pazarında en büyük paya sahip. ABD'nin yüzde 57'lik payını yüzde 23 ile Avrupa, yüzde 16 ile Asya - Pasifik bölgesi ve yüzde 4 ile dünyanın geri kalanı izliyor.

'Eski Avrupa Birliği'nde, gazetelerin reklam gelirleri 2003 yılında yüzde 2 ve beş yıllık dönemde de yüzde 4.5 arttı. 2003 rakamlarının açıklandığı 13 ülkeden 9'unda reklam gelirlerinde artış görüldü. Geçtiğimiz beş yıl içinde rakamların açıklandığı 13 AB ülkesinden sekizinde reklam gelirleri arttı. 2004 yılında, AB'ye giren yedi ülkeden, rakamların açıklandığı altısında reklam gelirleri 2003'te yüzde 11.4 arttı. Beş yıl içinde bölgede reklam gelirleri yüzde 24.6 arttı ve altı ülkede belirgin bir şekilde artış gösterdi.

ABD'de gazetelerin reklam gelirleri 2003 yılında, bir önceki yıla oranla yüzde 1.9 artarken, son beş yıl içinde yüzde -2.9 azaldı. Japonya'da bu oranlar sırasıyla yüzde -1 ve yüzde -8.5 oldu.
Çin'de reklam gelirleri 2003'te yıllık bazda yüzde 11.7, beş yıllık dönemde de yüzde 87 arttı. Rusya'da reklam gelirleri 2003'te yüzde 17 arttı.
Güney Amerika ülkelerinden Brezilya'da reklam gelirleri yıllık bazda yüzde 4.5 ve beş yıl içinde de yüzde 11.4 arttı. Türkiye'de reklam gelirleri bir yıl içinde yüzde -6.2 ve beş yıl içinde de yüzde -26.15 düştü. Gazeteler, 2003'te dünya reklam harcamalarının yüzde 38.8'ini alan televizyonlardan sonra dünyanın ikinci büyük reklam mecrası olma özelliğini koruyor.

İnternet reklam pazarı büyüdü
Gazetelerin web sitelerinin sayısı 1999'dan bu yana iki misli arttı. Dünya çapında İnternet reklam pazarı büyüdü. 2001'den bu yana İnternet baskılarının sayısındaki artış yavaşlamakla birlikte, yine de 1999'daki sayının iki mislinden fazla oldu. İnternet reklam gelirleri 2003'te 10 milyar doları geçti. 2006 yılında da 13 milyar doları geçeceği tahmin ediliyor. Bu rakamın, 5 milyar doları aştığı 1999'dan bu yana sürekli bir büyüme gerçekleşti.

ABD ile Kanada'da İnternet reklam gelirleri, 2002'den 2003'e yüzde 7 arttı. Asya - Pasifik'te ise yüzde 11 arttı. Avrupa'da da internet reklam gelirleri yüzde 5.9 artış gösterdi. WAN'ın araştırmasında görüşlerine başvurulan yayıncılar, basılı medyadan internete öncelikle iş ilanlarının kayacağını bekliyordu. Ancak İnternet üzerindeki ilan gelirlerinde en büyük payı otomobil ilanları oluşturdu.

Türkiye'de bölgesel yayıncılık gelişiyor
Türkiye'de yaş grupları itibariyle en fazla gazete okuyan kesim 16 - 24 yaş grubu. Bu grubun toplam okurlar içindeki payı yüzde 31.9. Yaş grubu yükseldikçe toplam okurlar içindeki pay da geriliyor. 65 yaş üstü grubun toplam içindeki payı yüzde 3.6.

Türkiye'de 1999 - 2003 döneminde, günlük gazete sayısındaki artış yüzde 46.51 olmuş. Bu oran ulusal günlük gazetelerde yüzde 15.63, bölgesel günlük gazetelerde yüzde 136.36. Buna göre gazetelerde 'bölgesel' bir atak gözleniyor.

Türkiye'de 1999'da 1 milyar 434 milyon adet, 2000'de 1 milyar 309 milyon adet, 2001'de 1 milyar 61 milyon adet, 2002'de 1 milyar 68 milyon adet, 2003'te ise 920 milyon adet günlük gazete satılmış. Buna göre 1999 - 2003 döneminde toplam gazete tirajlarında yüzde 42.73 azalma olmuş. Bu oran ulusal gazetelerde yüzde 42.67 olarak gerçekleşmiş.

Abone sistemi yaygınlaşıyor
Türkiye'de gazete satış şekilleri bakımından da ilginç gelişmeler gözleniyor. Gazetelerin 1999'da yüzde 90'ı bayilerden satılırken, beş yıl içinde bu oran yüzde 78'e gerilemiş. Aynı dönemde eve veya işyerine dağıtımın (abonelik) payı yüzde 10'dan yüzde 22'ye çıkmış.

392 milyon tiraj, 1 milyar okur
Dünyada günde 392 milyon gazete satılıyor. Küresel tiraj rakamları, dünya çapında gazete okuru sayısının 1 milyarı aştığını gösteriyor.
Ücretsiz eklerin sayısı 2003'te, bir yıl öncesine oranla yüzde 16 arttı ve veri toplanabilen son beş yıl içinde yüzde 24'lük bir artış yaşandı.
En çok gazete okuyanlar Norveçliler. Norveçliler ve Japonlar, her gün, 1000 kişi başına sırasıyla 684 ve 646.9 gazete satışıyla dünyanın en çok gazete okuyan ulusları. Arkasından, her bin kişiye 590 gazete satışıyla İsveç ve her bin kişiye satılan 524.2 gazeteyle Finlandiya geliyor.

En yüksek tiraj Japonya'da
  • Tiraj açısından dünyanın 100 büyük gazetesinden 20'si Japonya'da bulunuyor. Arkasından, 18 gazeteyle ABD, 16'şar gazeteyle Çin ve Hindistan geliyor.

  • Afganistan'da 265 gazete olmasına rağmen nüfusun yalnızca yüzde 20'si okuma - yazma biliyor.

  • 6.8 milyon nüfusu olan Benin'de en fazla satan gazetenin tirajı 5 bin. 2 milyon nüfuslu Bhutan'da hiç günlük gazete yok. Bosna - Hersek'te 226 gazete çıkıyor, nüfusun yüzde 5'i gazete okuyor.

  • Ekvator Ginesi'nde hiçbir gazete yılda 6 sayıdan fazla çıkmıyor. Ülkede baskı tesisi de yok.

  • Eritre'de özel sektöre ait yayın yok.
  • Hindistan'da her gün gazete almak için ülkedeki ortalama gelirin yüzde 110'unu kadar para harcamak gerekiyor. İsviçre'de bu rakam gelirin yüzde 1.2'sine eşdeğer.

  • Irak'ta 2003 yılında 5 bin medya çalışanı işini kaybetti.

  • İran'da 2000 yılından beri 80 yayım kapatıldı.

  • Paraguay'da nüfusun yalnızca yüzde 8'i basını güvenilir buluyor.

  • San Marino'da, ülkenin 28 bin kişilik nüfusuna karşılık 3 tane günlük gazete çıkıyor.

  • Senegal'de bir gazetenin fiyatı bir kilo pirincin fiyatına eşit. Okurların yüzde 60'ı gazete satın almaktansa ödünç almayı tercih ediyor.

  • Türkmenistan petrol ve doğalgaz zengini bir ülke olmasına karşın özel sektöre ait medya yok.


  • 'Gazeteler formatını değiştiriyor'
    WAN raporunu değerlendiren Genel Direktör Timothy Balding şöyle dedi: "2003'te tiraj baskısı devam etti. Ancak gazeteler yeni okurlar kazanmak için değişik stratejiler denemeye her zamankinden daha istekliler. Dünya çapında pek çok gazete, okurların talebini karşılamak üzere formatını değiştirdi ve yine pek çoğu da kompakt formatların sunduğu fırsatları incelemeye devam ediyor. Çoğu gazete, tam renkli baskıya geçti.

    İnternet'teki faaliyetlerin yeni okur kitleleri kazandırdığı yolunda kanıtlar var. Yeni ücretsiz günlük yolcu gazetelerindeki artış da basının etki alanını daha genç bir kuşağa yayıyor."
    Milliyet Business
    428
    dahafazlası
    YORUMLAR
    Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.