Mahmure

Magazin

Magazin Gündemi

İşte buna şapka çıkarılır

İşte buna şapka çıkarılır

Başı koruyor, bir ulusal kimlik simgesi, hiyerarşileri oluşturup moda yaratıyor. Şapkalar tarz, zevk ve tutkuları ortaya koyarak, takanın ruhunu her şeyden çok ele veriyor.

Şapka çıkarmak, şapkayı alıp gitmek, şapkasız çıkmamak... Şapka bir giyim öğesi olarak eskisi kadar vazgeçilmez değilse de, özellikle hanımlar ve taşralılar arasında yaygınlığını koruyan bir kılık kıyafet tamamlayıcı. Elbette, ısıtma ya da soğutmanın, iklimi koşullandırılmış kapalı ortamların yaygın ya da hiç olmadığı o uzun insanlık tarihinde, şapka insan sağlığını koruyarak ömrü uzatırdı. Nitekim, balık baştan kokarsa insan da baştan üşüyor. Başınızı sıcak tuttuğunuz zaman ve eğer dolaşım bozukluğunuz yoksa, ayaklarınızın soğuk havalarda nasıl ısındığını, başını üşütmek lafıyla birlikte anımsayın hele.

Amaç soğuktan korunmaktı
İşte, günlük yaşama yapılan bu göndermeler, şapkanın uygarlık tarihinde nasıl büyük bir rol oynadığını gösteriyor. Başlıklar insanları soğuktan korumak için icat edildiğinden bu yana, miğferden fötr şapkaya dek çeşitlenerek evrim geçirdi, değişik anlamlar kazandı. Bir meslek mensuplarının, yaşam tarzının, hiyerarşilerin, kastların ve kimliklerin simgesi oldu.

Milano Katolik Üniversitesi'nin insanbilimleri doçenti olan Giovanna Salvioni, şapkanın, takanın ruhuna işaret ettiğini belirtiyor: "Bir insana baktığımızda ilk fark ettiğimiz öğe: Kiminle işimiz olduğunu bir bakışta anlamamızı sağlıyor. Biçemin, beğenilerin ve tutkuların; bir gruba, takıma ve dine aidiyetin simgesi olabiliyor. Simgesel anlamlar bakımından varsıl bir giysi, kısacası zamanın modasından çok daha öte bir şey."

Şapkanın başı değil de içindekini korumak için bile yaratıldığını söyleyebiliriz diye destekliyor Salvioni: "Pek çok halk başın tepesini korur, çünkü insan zekâsının özünün orada bulunduğuna inanır. Kippayı düşünmek yeterli. Bu Yahudi başlığını takmak, tutucu Yahudiler ve sinagoglara giren herkes için bir zorunluluk."

Gelenekselsel yönü de var
Kadınların başını örtmesi ise, iffet ve kibarlık simgesi. Günümüzde bile, geleneksel kadınlar kiliseye başını bir şal, tül veya başörtüsüyle kapatarak giriyorlar. Vatikan'da, papanın karşısına başı örtülü çıkmak yaygın bir gelenek. Bu, erkeklerin saygıyla başlıklarını çıkarmasına ters düşen bir gelenek ve Salvioni'nin belirttiği üzere, Ortaçağ'a uzanan kökleri var. "Şövalyeler, tanınmak için miğferlerinin göz siperini (rüzgârlık) kaldırmak ve başkalarının evindeyken, tolgalarını çıkarmak zorundaydılar."

Güç simgesiydi
Başlıklar, aynı zamanda bir kudret öğesiydi. Mısır firavunları çok yüksek bir taç giyerek uyruklarına tepeden bakıyorlardı. Papa ve piskoposlar da yüksek ayin başlığı takıyorlar. Hele papalar, başlığı tam bir erk simgesi olarak kullanıyorlardı. XVI. Paul'ün yoksullara bağış yapmak için takmaktan vazgeçtiği ve tiyara denilen üçlü bir taç gözdeleriydi. Nitekim, bütün kralların tacı, padişahların kavuğu, imamların sarığı, bazı Müslümanların ibadet ederken taktığı takkeleri var.

"Günümüzde başlıklar genellikle özel günlerde takılıyor. Önemli geçiş ritlerine tanıklık ediyorlar. Örneğin İtalya ve ABD'de, üniversite öğrencilerinin mezun olduklarında taktıkları mezuniyet başlığı." Papa, bir kardinali atarken başına "galero" geçiriyor. Bu, kırmızı ipek fiyonklarla süslü ipleri olan ve kenarı çok geniş kırmızı bir şapka. Böyle bir mevki simgesini ilk kullanan, papa 4. İnnocentus'tu (1245).

Kullandıkça mahremleşiyor
Model seçimini salt moda belirlemiyor. Çok kişi, şapkasını bir "yol arkadaşı" olarak değerlendiriyor. Takanın başına uyarlanan ve tamamen kişisel olan bir seçim ve kullanıldıkça mahremleşiyor. Elbette, bir şapkanın başa uyması biraz da yapıldığı malzemeye bağlı. İki büyük hammadde çeşidi hayvansal (tavşan, kunduz, kuzu derisi ve yün) ve bitkisel (mart buğdayı ve pirinç samanı, çeşitli bitkilerin kabuklarıyla ahşabı, tekstil lifleri) kaynaklı.

Ghiffa Kilisesi (Verbania) Sanat Müzesi müdürü Franco Mondolfo diyor ki: "En yaygın olanı keçe şapkalar. Bu malzeme tavşan derisinden doğal olarak üretiliyor. Neden mi? Keçe çok değerli bir yarı mamul; yumuşak, dayanıklı, biçimlendirmeye uygun. Giysiler için kaba olsa da şapkalar için ideal. Hem, doğal geçirmezliğe sahip. Suyu görünce şişiyor ve içine geçirmesi zaman alıyor. Yün keçeye de değer veriliyor. Deri keçeden dayanıksız olsa da bazı getirileri var; çünkü, işlemesi kolay ve ucuz."

Geleneksellikten uzaklaşmak isteyenler için teknolojik yenilikler var: İtalyan şapka endüstrisinin devi Borsalino'nun tasarım müdürü Alessandra Maregatti, "Kimyasal işlemden geçirilmiş doğal liflerden söz ediyoruz" diyor. "Herkesin bildiği bir örnek, duman kirliliğini savan bir doku. Yün (keçe değil) ve karbon liflerinin bu karışımı (dokuma aşamasında ekleniyor), saçı şehir kirliliğinden koruyor."

Eskiye dönüş
Saman şapkalar da söz edilmeye değer. Antik zamanlardan kalma bu şapkalar tekrar moda oldu. En pahalıları ekvator kökenli panamalar (Panama, bu şapkaların geçen yüzyılda ABD ve Avrupa'ya ihraç edildiği bir Orta Amerika limanının adı). Bunlar taze, su geçirmeyen ve biçimi bozulmayan şapkalar. Ekvator palmiyesi "Carludovica palmata" liflerinden örülüyorlar.

Tabii, ürünün kalitesi de önemli diye belirtiyor Franco Mandolfo: "Bir sanat eseri keçe şapka yapmak için, 30-40 evreyi kesinlikle izlemek gerekiyor. Öyle ki, üretim süreci haftalar alabilir." Bir başka önemli etken ise, "Kaliteli şapka yapmak için en azından beş tavşan gerekli ve başlangıçta elde edilen keçe miktarı şapkaya kalanla karşılaştırıldığında 7-8 kat fazla." Avrupa ölçüsünde ortalama şapka numarası 57 (bu kafatasının santimetre ölçü biriminden çevre uzunluğu).

Baş ölçüsü alınır...
Ancak, başının ölçüsünü aldıran az kişi kaldı. Örneğin, İtalya şapka pazarında sadece 2.000 kişi çalışıyor ve 130 milyon euroluk bir fatura çıkıyor. Günlük yaşamının yüksek temposu, gökdelenlerin başımızdaki şapkayı uçuran kanyon etkisi kaynaklı rüzgârı, uçaklar gibi hızlı taşıtların üfürdüğü rüzgârlar, şapkalarımızın düşmanı. Çoğunluk ve askerler siperlikli beyzbol kepleriyle türevlerini, yüksek teknoloji ürünü, elyaf ya da pamuktan yapılma şapkaları yeğliyor. Çünkü, bunlar başı doğa koşullarından koruyor ve ekonomik. Güneşten, yağmurdan koruyan şapkanın tarihöncesi işlevini geri kazandığını söyleyebiliriz.
(Focus)
566
dahafazlası
YORUMLAR
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.