Mahmure

Magazin

Magazin Gündemi

Galeano'nun "yürüyen kelimeleri"

Galeano'nun "yürüyen kelimeleri"

Uruguaylı muhalif yazar Eduardo Galeano, "Yürüyen Kelimeler"de sınırsız hayal gücünü dizginlemiyor. Brezilyalı "cordel" sanatçısı Borges'in desenleriyle süslenen "kelimler", olabildiğince kısa ve net öykülerden oluşuyor.

Eduardo Galeano, kendisine adanmış ve inanan bir okuyucu kitlesine sahip yazarlardan. Bu açıdan bakınca da son yıllarda yapıtlarına tutkuyla bağlandığımız diğer Latin Amerikalı yazarlarla pek çok ortak noktası bulunuyor. Aslında denemeci ve gazeteci olan Eduardo Galeano, herhalde en çok, birçok kaynaktan beslenen, cömert ve olağanüstü tarihsel okuma parçalarının bir araya gelerek, başlangıcından günümüze Amerika'nın izlenimci bir panoramasını gözler önüne seren eseri "Ateş Anıları" üçlemesi ile tanınıyor. "Yürüyen Kelimeler", Galeano'nun önceki işlerinin büyüsünü paylaşarak, onlarla uyum içinde olsa da bu kez yazar, hayal gücünü çok daha az dizginliyor.

Kendisinin de kitapta yazdığı gibi, "Ona hikayelerini yazmak istediğim gulyabanileri, soytarıları anlatıyorum; uyurgezer gezintilerimde biriktirdiğim ya da uyanık gördüğüm rüyalarda duyduğum seslerden, çıldırtan gerçeklerden, gerçekleşmiş çılgınlıklardan bahsediyorum."

Çizimler kahramanlıkları destekliyor

Kitabın muzip ve neşe dolu duygusu, Galeano'nun birlikte çalıştığı, Jose F. Borges'in illüstrasyonları ile daha da artıyor. Eski cordel geleneğine bağlı Brezilyalı sanatçı Jose F. Borges, dizelerini yazdığı, çizimlerini yaptığı küçük kitapçıkları yüklendiği gibi köy köy, kasaba kasaba gezerek pazarlarda satıyor, Galeano'nun bize aktardığı gibi: "İnsanların ve hayaletlerin kahramanlıklarını tekrar tekrar anlatıyor."

Afrikalı çizimler Portekizli oluyor
Borges, Galeano'nun hikayelerinin rüya gibi hamlelerini yansıtan tahta baskılarının nükte ve kurnazlık dolu yalınlığı ile katkıda bulurken, şeytanlar, melekler, kuşlar ve hayvanlar kadar, tuhaf melez yaratıklardan da oluşan kaprisli bir canavarlar alemi yaratıyor. Zaman zaman tamamen Afrikalı çizimler, kimi zaman da göze çarpacak derecede Portekizli oluyor. Elbette, Borges'in anayurdu Brezilya'nın ayırt edici özelliği olan bu tarz bir kültürel etkileşim, tam da onun sanatının yetiştiği bu topraklardan kaynaklanmaktadır.

Birbiriyle çelişen sözlerin mimarı
Uruguay'da doğan ve senelerce, ilk önce Arjantin'de, sonra İspanya'da sürgünde yaşayan Eduardo Galeano da benzer bir şekilde karışık bir mirasa sahip: Kökleri, Cervantes ile Latin Amerika'nın sayısız yerli topluluğunun olağanüstü efsaneleri ve halk hikayelerine kadar uzanan bir edebiyat geleneği. Son derece yalın bir dille yazılmış hikayeler, aynı zamanda şiirsel betimlemeler yönünden de alabildiğine zengin (bir noktada yazar, içtenlikle 'trafiğin yükseklik korkusu'na göndermede bulunur). Ayrıca, "ışıldayan karanlık" gibi birbiriyle çelişen sözleri hoş bir şekilde kullanmaktan pek haz eder. Kimi yazılar, nesir olarak yazılmış birer şiir kıtası gibidir, unutulmaz meseller içerir ("Her maçonun arkasında sığınma için yalvaran, kazaya uğramış bir denizci saklanır") ve zarif abartılar ("Her tarafı acıdı, saçları bile").

Görülmedik bir karakter zenginliği
Seçtiği konular bakımından Galeano'nun meze porsiyonundaki okuma parçaları, sevginin galibiyeti, çift taraflı mucizeler, şiirsel adalet, kötülüğün ve iyiliğin habercileri, başkalaşım, esrarlı olaylar ve saf teolojiyi ile kucaklaşır. Bütün bunlar, mektuplar, fabllar, hikâye anlatma sanatı üzerine yorumlar, şiirler, üçüncü sayfa haber başlıkları, meseller, cinayet hikayeleri ile felsefe ve retorik üzerine araştırmalar şeklinde bizlere sunulur. Galeano'nun kahramanları arasında, motosikletinin üzerindeki Aziz Jorge, kavruk ve bir türlü tatmin olmayan Başmelek ve yılankavi bir uzvu olan zavallı bir yaratığa rastlarız. Aralarında, yeryüzüne ikinci inişi alenen başka olayların gölgesinde kalarak etkisini yitiren İsa bile vardır.

Amerika'yla konuşmak...
Eduardo Galeano'nun yapıtlarını seven okuyucular "Yürüyen Kelimeler"in de keyfini çıkaracaklar, tıpkı daha önceki çalışmalarında yaptıkları gibi. Galeano'nun "Ateş Anıları"nın önsözünde dediği gibi: "Amerika'nın, ama hepsinden önce de hor görülen ve sevilen Latin Amerika'nın elinden alınmış tarihinin geri kazanılmasına katkıda bulunmak isteyen bir yazarım. Onunla konuşmak istiyorum, sırlarını paylaşmak, nasıl zorlu bir çamurdan doğduğunu sormak istiyorum ona, nasıl bir aşk ve tecavüz ilişkisinden geldiğini."

İşte Galeano'nun yapmış olduğu ve yapmaya devam ettiği bu. Hem de sanatsal beceri ve tutkulu bir bağlılıkla...

  • YÜRÜYEN KELİMELER

  • Eduardo Galeano

  • Çeviren: Bülent Kale

  • İllüstrasyonlar: Jose F. Borges

  • Çitlembik Yayınları

  • 2003, 320 sayfa, 14 milyon lira

  • (e-kolay Haber)
    513
    dahafazlası
    YORUMLAR
    Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.