Mahmure

Magazin

Magazin Gündemi

"Ben de depresyondayım"

"Ben de depresyondayım"

Köpekler de tıpkı çocuklar gibi yaşadıkları ortama göre biçimleniyorlar. Depresif insanın köpeği de öyle oluyor. Eğer köpeğiniz kuyruk yeme, volta atma, obje kemirme gibi 'normal dışı' davranışlar sergiliyorsa alarm işareti veriyor demektir.

Köpekler arkadaşımız mı? Peki onlar da bizim gibi sosyal yaşama dahil olma, arkadaş bulma konusunda sıkıntı çekiyorlar mı? Dostluklarını, onların bizden bir karşılık beklemediğini düşünerek paylaşmak doğru mu? Depresyon sadece insanlara özgü mü? İ. Ü. Veteriner Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Tamer Dodurka, fakülteye depresyon nedeniyle getirilen köpeklerin tedavisiyle yakından ilgileniyor. Onların sorunlarını sahiplerinden dinliyor, sahiplere can alıcı sorular soruyor, teşhisten sonra gerekirse köpeklere depresyon ilacı veriyor, köpeklerin psikolojilerinin düzeltilmesi için bazen sahiplerinin de tedaviye ihtiyaç duyduklarını söylüyor. Dodurka, bize, sessiz arkadaşlarımızın sırlarını anlattı:

Hayvan psikolojisi okuma fırsatını mı buldunuz, bu mesleğe nasıl adım atabildiniz?
Ben İstanbul Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi mezunuyum. İnsan psikolojisi üzerine master yaptım. Münih Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Davranış Enstitüsüyle ortak çalışmalarım devam ediyor.

Hayvan psikolojisi Türkiye'de ayrı bir ders olarak veriliyor mu?
Maalesef. Ülkemizde bu konuyla ilgilenen bilim adamları var. Evrimsel psikiyatri denilen bir bilim gelişiyor. Ortak olarak hayvan psikiyatrisi kurulması üzerine çalışıyoruz. Amacımız bunu bir bilim dalı olarak veteriner literatürüne sokmak.

Depresyon ilacı alan köpekler
Köpeğin genel psikolojik yapısı hakkında bilgi verir misiniz?
Köpeklerin üç ve on ikinci haftaları arasındaki dönem hayatlarının en önemli dönemidir. Beyinlerinin gelişimi tamamlanır, gördükleri her şeyi net olarak beyinlerine yerleştirirler. Bu dönem sosyalleşme dönemidir. Bu kritik dönemde köpek neyin ne olduğunu bilmez, her şeyi kendisinin zanneder. Kendini dünyanın merkezi zanneder. Benmerkezciliğin sahibi tarafından kırılması gerekir yoksa egoist kalır. Bu dönemde yetersiz iletişim kurduğu kişi ve hayvanlardan ömür boyu korkabilir. Asosyal ve sosyal fobi sahibi olur.

Köpeğin davranışlarını belirleyen en belirgin faktör nedir?
Her köpekte doğal bir içgüdü olarak bulunduğu sürünün lideri olma dürtüsü vardır. Hiyerarşik bir yapı yaratarak, başa geçmek ister. Bunu sağlayana kadar kavga edecektir. Köpekler yaşadıkları ortamlarda da aileyi bir sürü olarak görerek aile üzerinde bir düzen kurmaya çalışırlar. Eğer duygusal hayvan sahipleri de köpeğin lider olmasına izin verirlerse bu durum ileride ciddi sorunlara neden olur. Köpek eve kimin girip çıkacağına, karı kocanın nerede uyuyacağına kadar her şeye karışmaya başlar.

Köpeğin insan yaşamı içindeki konumunu belirleyememesi ne gibi sorunlara yol açar?
Köpek sosyalizasyon döneminde mertebesini belirleyemezse, bizim baskınlık saldırganlığı dediğimiz agresyonu dener ki bizim en çok karşılaştığımız sorun da bu. Agresyon, insanlardaki depresyona çok benziyor. Yapılan incelemeler depresyonda insanların beyin kimyasındaki değişimlerin köpeklerde de agresyon sırasında olduğunu gösteriyor. Tek farkı saldırganlık ön planda. Manik depresyon ya da panik atağa benzetebiliriz.

Diğer psikolojik rahatsızlıklar?
Depresyon dışında, fobiler ve compulsive bozukluk diye tabir ettiğimiz takıntılı davranışlar var.

Depresyon ilacı kullanıyorlar mı?
Evet. Kullandıkları ilaçlar insanlarınkiyle aynı, hatta yan etkileri bile aynı. Bir gün bana bir hayvan sahibi geldi, köpeği çok agresif, saldırgan. Şeker verseniz ona bile saldırıyor, o derece manik. Sahibine ev ortamında kavga dövüş olup olmadığını sordum. "Evet, ben çok asabiyimdir," dedi. Şimdi hayvan sahibi asabiyse köpek ne yapsın? "O zaman köpeğin daha sakin bir hayat sürebilmesi için bir reçete yazayım," dedim. Reçeteyi aldı baktı, "Tamer bey, ben de aynı ilaçları kullanıyorum," dedi.

Psikolojik anlamda köpeği diğer hayvanlardan ayıran özellikler neler?
İlk başta evcil bir hayvan olması. Kurtlardan kalma birçok içgüdüsel dürtüye hâlâ sahipler. Ancak evcilleşmenin başladığı dönemden bu yana yani 14.000 yıldır insan toplumuna ayak uydurabilmek için yeni davranış biçimleri kazandılar. Bu nedenle bazı içgüdüleri törpülendi.

Ev köpekleri sosyalleşmiyor
Tedavi yöntemleri ne kadar başarılı?
Araştırmalara göre sahiplerin yalnızca yüzde 4'ü alışkanlıklarını değiştirebiliyor. Bazılarının tedaviyi uygulamaya bilgi düzeyi ya da vakti yetmiyor. İlacın yan etkileri ortaya çıkınca hayvana acıdıkları için tedaviyi kesiyorlar. Tüm şartlar uygulandığı takdirde yüzde 90 olan başarı bir anda yarıya iniyor. Tedavide başarı köpeğin sahibine bağlı.

Ayrıca sizin bire bir uyguladığınız tedavi yöntemleri var mı?
Büyük çoğunluğu davranış tedavisi dediğimiz gruba giriyor. İçinde duyarsızlaştırma, zıt koşullandırma gibi yöntemler var.

Bir ev köpeğinin sokak köpeğiyle gireceği ilişki, psikolojik bir rahatsızlık yaratır mı?
Bu ev köpeğinin ne kadar sosyal olduğuna bağlı. Dışarıdaki köpekler çok sosyal. Köpek dünyasının kurallarını biliyorlar. Asosyal bir köpeğin diğerleri yanında dayak yeme olasılığı çok büyük. İki köpek karşılaştığında birbirini test eder. Biri diğerine baskınlık sinyalleri verir. Diğeri de ya kuyruğunu kıstırır ardına dahi bakmadan uzaklaşır ya da o da baskın olduğunun sinyalini verir. Sosyalleşmemiş bir köpek nasıl o sinyali verecek.

Psikolojik yapılarında cins ve cinsiyete bağlı farklar var mı?
Kalıtım önemli. Sürü psikolojisi sosyalliği çok etkiliyor. Bazı ırkları elde etmek için suni bir seleksiyon uygulanmış. Agresif bir hayvan olan Pitbull'u elde edelim derken kavgayı durdurma davranışını elinden almışlar. Sağırlık veya derinin kat katlığı gibi durumlar çıkıyor ortaya. Cinsiyete göre baktığımızda dişilerde bekçilik içgüdüsü daha baskın ve eğitilebilirlik daha fazla. Erkeklerde baskınlık agresyonu, dişilerde de dönemsel agresyon var. Kızgınlık, lohusalık; bunlar hormonal farklılıklardan doğan dönemler.

Kısırlaştırmak sorun yaratıyor mu?
Davranışın kökeni hormonal ise tedavisi mümkün. Örneğin korku agresyonunun üstüne kısırlık ameliyatı problemi daha da şiddetlendiriyor. Kısırlaşan hayvanlar, eş arama ve dişi rekabeti davranışlarından vazgeçiyorlar. Bu nedenle agresyonu azaltıcı etkisi olabiliyor. Hayvan sakinleşebiliyor.

KÖPEĞİNİZDE DEPRESYON BELİRTİLERİ
  • Kuyruk kovalama ve bir daire etrafında dönme.

  • Kuyruk yeme, kendi ayaklarını kemirme, kaşıntı ve yalama takıntıları.

  • Böğür emme.

  • Volta atma.

  • Olduğu yerde sıçrama.

  • Hayali olarak uçan cisimleri yakalama hareketleri (halüsinasyonlar).

  • Gölge veya ışıklara saldırı veya takip etme takıntıları.

  • Aşırı su içme.

  • Aşırı yeme.

  • Objeleri kemirme.

  • Boş çiğneme ya da çene açıp kapama.

  • Kumaş emme.

  • Agresyon.

  • Halüsinasyonları takiben agresyon.

  • Bir objeye sabit halde baka kalma.

  • Alakasız nesnelere ritmik havlamalar.


  • SORUNSUZ SAHİPLİK
  • Herkes her köpeği almamalı. Bazı köpekler ciddi ve çok daha bilinçli bir eğitim istiyorlar. Mesela Pitbull ve Rottweiler gibi köpekler bilinçli olmayan sahiplerle tehlikeli olabilirler.

  • Hem sahibin köpekten, hem de köpeğin sahibinden memnun olması gerekir.

  • Köpeğin eğitilebilir yaşta alınması gerekli.

  • Üç ve on ikinci haftaları arasında köpekle vakit geçirmek ve eğitimiyle ilgilenmek gerekli.

  • Köpeğin cins (ırk) özelliklerini bilerek ona göre karar verilmeli.

  • (Radikal Cumartesi)
    429
    dahafazlası
    YORUMLAR
    Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.